پرورش ماهی

ازلحاظ دمایی ماهیان به دوگروه کلی تقسیم می­شوند:

۱- ماهیان گرم ­آبی مانند کپور ­ماهیان    ۲- ماهیان سرد آبی مانند قزل­آلا

ماهی قزل­آلای رنگین کمان یک ماهی تجاری است. وزن این ماهی به حدود ۳-۲ کیلوگرم می­رسد و دارای گوشت کم ­تیغ و لذیذ و عامه­ پسند است.

از آنجا که پرورش قزل­ آلا در کشور ما متداول است به توضیح بیشتری در مورد این ماهی می­پردازیم­.

 

منابع آبی در پرورش قزل­آلا:

۱- چشمه ها ۲- نهرها و رود خانه ها ۳- آب دریاچه­ها وسدها ۴- آب های زیرزمینی

چشمه­ ها

مزایا:

  • میزان آب یکنواخت و خنک
  • بدون آلودگی
  • با حرارتی تقریباً ثابت در تمام فصول سال
  • در اغلب موارد بدون یخبندان های زمستانی
  • بدون کدورت در فصل بارندگی

معایب:

  • میزان گازهای محلول در آب از قبیل ازت و سایر گازهای فوق اشباع مثلا اکسیژن، دی اکسید کربن و غیر همیتواند موجب بیماری حباب گازی در ماهیان شود.
  • چشمه ها نسبت به آبهای جاری اکسیژن کمتر و دی اکسید کربن بیشتری را دارند.

نهرها و رودخانه ­ها

مزایا:

  • عدم وجود آهن محلول در آب
  • اکسیژن محلول اشباع

معایب:

  • وجود سیلابهای فصلی و گل­ آلودگی
  • نوسانات حرارتی زیاد
  • نوسانات دبی آب

آب دریاچه­ ها و سدها

خصوصیات این­ گونه منابع مانند نهرها و رودخانه­ها است و در تابستان از نظر درجه حرارت و میزان اکسیژن وpH  می­تواند مراحل بحرانی را داشته باشدبه دلیل رشد جلبک­ها نوساناتpH  وO2  رادارند.
 

آب­های زیرزمینی

خصوصیات تقریباً مشترکی با چشمه­ ها دارند.

مزایا:

  • یکنواختی درجه حرارت
  • بدون آلودگی­ها
  • بدون انگل­ها

معایب:

  • میزان بالای آهن محلول
  • اکسیژن محلول کم
  • دی اکسید کربن فراوان، که باید بوسیله پمپاژ و هوا دهی این مشکلات را برطرف کرداینگونه آب­ ها برای استفاده در سیستم ­های آبی بسته ایده آل می­باشند.
  •  

انواع سیستم­های پرورش ماهی قزل­ آلا

  1. سیستم جاری
  2. سیستم برگشتی جزئی
  3. سیستم برگشتی کامل

انواع سیستم های پرورش ماهی قزل آلا

حوضچه ­های پرورش قزل­ آلا

در ایران بیشتر سیستم­های جاری مورد استفاده قرار گرفته ­اند و آب در حوضچه­ های پرورش ماهی

از یک سمت وارد و از سمت دیگر خارج شده و به رودخانه وارد می­شود. با توجه به کمبود منابع آبی در کشور،

این شیوه پرورش محدود به مکان­های کوهستانی با میزان جریان آب زیاد است. برای کاهش مصرف آب

می­توان بخشی از آب خروجی را دوباره به حوضچه برگشت داد اما با توجه به آلودگی این آب در خروجی،

باید ابتدا آن را با شیوه­ای مناسب تصفیه کرد. استفاده از ازن راهی برای تصفیه آب برگشتی است که مزایای فراوانی دارد

که در ادامه به آنها اشاره می­شود.

علاوه ­براین سیستم­ ها، سیستم برگشتی کامل نیز در جهان مورد استقبال است که در آن نیز نیاز به تصفیه آب برای برگشت دادن مهم است. تجارب جهانی نتایج مثبتی از اعمال ازن در این بخش را نشان می­دهد.

کاربرد ازن در پرورش آبزیان

ازن دو کاربرد مهم تصفیه کنندگی و بهبود کیفیت آب را در پرورش آبزیان دارد.

ازن به منظور غیرفعال سازی عوامل بیماری ­زا برای ماهی، اکسید کردن پسماند ارگانیک( شامل رنگ) و نیتریت،

به آب های سیستم پرورش ماهی افزوده می­شود. ازن مزایایی دارد از جمله:

  • کاهش فعالیت میکروبی در آب به دلیل اکسیدکنندگی بالا­ی ازن

  • افزایش نرخ بقای ماهی و دیگر آبزیان همچون میگو

  • ·بهبود ته ­نشینی و جداسازی مواد جامد

  • از بین بردن ترکیبات ارگانیک حل شده در آب

  • کاهش رنگ

  • دفع نیتروژن نیتریت( ماده­ای سمی برای بیشتر ماهی­ ها)

  • دفع جلبک و نمونه ­های دیگر موجودات ریز شناور در سطح آب

  • دفع بو و مزه

  • نیاز کمتر به تصفیه های شیمیایی

  • نرخ سریع واکنش

  • نرخ سریع­تر رشد

غلظت مناسب ازن برای ماهی­ ها

اگرچه ازن محصول جانبی خطرناکی ایجاد نمی­کند ولی اگر ازن زیادی در آب تزریق شود، ممکن است برای ماهی ها مضر باشد، بنابراین تعیین غلظت مناسب ازن برای داشتن فواید فوق و مضر نبودن برای آبزیان، امری مهم می­باشد.

مقایسه ازن با دیگر مواد شیمیایی بکار­ رفته در تصفیه آب پرورش آبزیان مانند کلر و پرسیدین

  • مواد شیمیایی مانند کلر در بدن آبزیان باقی می­مانند.
  • ازن محصول جانبی مضر ندارد و محصول نهایی­اش اکسیژن است که برای افزایش DOآب مناسب است.
  • ازن مانند مواد شیمیایی دیگر نیاز به ذخیره ­سازی ندارد و در محل تولید می­شود.

نتایج کاربرد ازن در پرورش ماهی قزل­ آلا

تاثیر ازن بر رشد ماهی

تاثیر ازن بر افزایش وزن ماهی بسیار قابل توجه است

تاثیر ازن بر کاهش مرگ و میر ماهی

علاوه­ بر افزایش رشد ماهی، 

ازن با بهبود کیفیت آّب، موجب کاهش میزان مرگ ­و­میر نیز می­شود.
همانطور که در عکس زیر دیده می‌شود،
استفاده از ازن میزان مرگ ومیر را ۶۰ درصد کاهش داده است و از ۱٫۷ درصد به ۰٫۷ درصد رسیده است.

 تاثیر ازن در کاهش مرگ و میر ماهیتاثیر ازن بر کاهش مرگ و میر ماهی

همین دو عامل موجب افزایش در سودآوری واحد پرورش ماهی می­شوند.

کاربرد ازن در نگهداری و بسته ­بندی ماهی

علاوه بر پرورش آبزیان، از ازن می توان در مرحله بعد از پرورش نیز بهره جست.

از گاز ازن می­توان در صنایع مختلفی نظیر صنایع ­گوشتی، صنایع شیلاتی، غلات، سردخانه­های میوه­ جات و سبزیجات و بسته­ بندی

مواد غذایی استفاده نمودگاز ازن رامی­توان جهت کاهش بار میکروبی محصولات شیلاتی و بهبود وضعیت ایمنی محصولات،

استفاده در نظافت و گند زدایی و شستشوی وسایل و تجهیزات، تصفیه ضایعات فرآورده­های شیلاتی استفاده نمود  

گاز ازن می­تواند با کاهش موادی نظیر تری­ متیل ­آمینسبب بهبود خواص حسی وبهبود رنگ گوشت ماهی گردد.

 

کاربرد ازن در این بخش فواید زیر را در پی دارد:

  • کاهش میزان میکروب در سطح ماهی
  • افزایش زمان مجاز نگهداری[۱]
  • بهبود کیفیت ماهی
  • کنترل بو

تحقیقات متعددی نشان می‌دهد که ازن در سیستم‌های مدار‌بسته پرورش ماهی منجر‌به افزایش تولید و نرخ زنـده مانی می‌شود.

در این سیستـم‌ها بار مواد آلی معمولا متمایل به افزایش هستنـد و در تانک‌های ماهی این مسئـله خطر آلودگی و نفـوذ باکتــری‌ها،

قـارچ‌ها و ویـروس‌ها‌ را افــزایش می‌دهد. یـک روش ایـده‌آل برای ضدعفونـی آب استخرهای پرورش ماهـی، استفاده از ازن در تانـک‌‌ تماس،

پیش از استفاده است. ازن شدیدا خاصیت ضـد باکتریایـی و ضد ویروسی دارد و بر عکس سایر عوامل ضدعفونی،

هیچ اثر جـانبی‌ای را بر جـای نمـی‌گذارد. جهـت رسیدن به حداکثر تولید در ابتدا، آب ورودی بـه استخـر‌های تخـم‌گشـایی

باید کاملا از آلاینـده‌ها، میکروارگانیسم‌های آسیب زننده به ذخیره ماهی، عاری شده باشد. ازن به دلیل قابلیت اکسیدکنندگی بـالا

و سرعت واکنش بالا و اثرات جانبی پایین بسیار مورد توجه است.

از آنجا که بسیاری از آلاینده‌های موجـود در آب آبـزی‌پـروری به راحتـی اکسید می‌شـوند،

ازن در این مورد چه از نظر حذف مواد جامد و چه از نظر کاهش نیتریت و مولکـول‌های غیرقــابل تجزیه آلــی،

اهمیـت بسیـار زیادی پیـدا می‌کند. ازن همچنیــن قـادر به غیرفعــال کردن بسیاری از میکروارگانیسم‌های موجـود در آب است.

کاهـش میکروب‌هـا برای به حداقـل رساندن ریسک بیمـاری از طریق منابــع تـامیـن آب استخرها، جلوگیری از گسترش پاتوژن‌ها

و همچنیــن از بین بردن میــکروفلــورهای مورد تقاضــای تمام سیستم‌های آب مدار بستـه است. از آنجا که ازن سـرعـت واکنش سریعی دارد

و همچنین اثرات جانبی ناشی از واکنش‌کمـی را تــولید می‌کنـد

و همچنیـن به عنـوان یک محصـول نهـایی در واکنش‌ها، اکسیژن تــولیـد می‌کند،

پتانسیل فوق‌العاده‌ای برای صنعت آبزی‌پروری دارد.